Brein en darm bij epilepsie

Bij epilepsie draait veel om balans in het zenuwstelsel.

Twee stofjes spelen daarbij een belangrijke rol, die je kunt zien als een soort gas- en remsysteem:

1.        Glutamaat werkt meer als het “gaspedaal” (prikkelend)

2.        GABA is juist het “rempedaal” (rustgevend). 

Te veel glutamaat en te weinig GABA betekent: een brein dat sneller overprikkeld raakt en eerder kan ontladen in een aanval.

Als die balans verstoord raakt, bijvoorbeeld door relatief te weinig GABA ten opzichte van glutamaat, kan het brein sneller overprikkeld raken en doorschieten in een epileptische aanval.

Voor de rem op zenuwprikkels en epileptische aanvallen wordt GABA vooral in twee organen aangemaakt:

·      in de hersenen

·      in de darmen. 

Hoe glutamine, glutamaat en GABA met elkaar verbonden zijn

In het lichaam horen drie stofjes bij elkaar als een soort klein team:

glutamine, glutamaat en GABA.

Glutamine kan eerst worden omgezet in glutamaat, en uit glutamaat kan daarna weer GABA worden gemaakt.


Glutamine zit van nature in eiwitrijke voeding, zoals vlees, vis, zuivel en peulvruchten.  Het lichaam kan deze glutamine gebruiken om glutamaat én uiteindelijk het rustgevende GABA aan te maken.

Dat betekent dat goede kwaliteit eiwitten hele belangrijke bouwstenen leveren voor dit systeem.

In de hersenen

Hier gebeurt dat vooral via een enzym (GAD) dat glutamaat omzet in GABA en daarbij vitamine B6 (in de actieve vorm) nodig heeft.  Bij een tekort aan vitamine B6 kan deze omzetting minder goed verlopen, wat in de literatuur wordt genoemd als risicofactor voor een verlaagde GABA‑productie en in ernstige gevallen zelfs aanvallen.

In de darmen

De darmen worden vaak het “tweede brein” genoemd.  Dat is niet voor niets: in de darm zit een groot zenuwstelsel én triljoenen bacteriën (de darmflora of het darmmicrobioom).  Via de zogenoemde darm‑brein‑as, een soort communicatielijn van zenuwbanen, immuuncellen en signaalstoffen, kan wat er in de darm gebeurt invloed hebben op hoe prikkelbaar de hersenen zijn.

Probiotische GABA-producerende bacteriestammen

Binnen die darmflora zijn er bacteriestammen die van glutamaat het rustgevende GABA kunnen maken.  In laboratorium‑en dierstudies worden onder andere soorten binnen de groepen Lactobacillus en Bifidobacterium als GABA‑producerend beschreven, en ook Akkermansia en bepaalde Bacteroides‑soorten komen naar voren in verband met veranderingen in de GABA/glutamaat‑balans en effecten van dieet bij epilepsie.

Voor deze bacteriële omzetting spelen, net als in de hersenen, cofactoren zoals vitamine B6 een rol.

Daarnaast spelen mineralen zoals magnesium en zink, evenals andere B‑vitamines, een ondersteunende rol bij verschillende enzymprocessen rond GABA in zowel darmen als hersenen, en bij de normale werking van het zenuwstelsel.

Dit betekent niet dat één probioticum of één supplement epilepsie oplost, maar wel dat een gezonde darm en een goed gevoed microbioom een logische pijler zijn binnen de totale aanpak.

Belangrijk om te benadrukken:

Voeding, probiotica en darmondersteuning zijn aanvullend en vervangen nooit de medicatie van de dierenarts. 

Maar de huidige stand van de wetenschap ondersteunt wél het idee dat

darmgezondheid en voeding serieuze puzzelstukjes zijn binnen het totale epilepsie‑plaatje.

Wat kun je als eigenaar hiermee?

Samen met je dierenarts en eenorthomoleculair voedingsdeskundige kun je kijken naar: 

• een passend, goed verteerbaar en kwalitatief eiwitrijk dieet voor jouw hond.

• voldoende, maar verantwoorde inname van cofactoren zoals vitamine en mineralen

• voeding en eventueel suppletie die de darmflora ondersteunt (vezels, gefermenteerde componenten, zorgvuldig gekozen probiotica), altijd afgestemd op jouw hond.

  
  

Zo bouw je stap voor stap aan een zo stabiel mogelijke basis: voor de darmen, de hersenen én de rest van het lichaam.

Bronnen:

·      Chen, Y. et al. (2021). Microbiota–gut–brain axis and epilepsy. Frontiers in Neurology, 12, 736709.

·      Nocerino, R. et al. (2024). The interplay between microbiota and brain–gut axis in epilepsy treatment. Frontiers in Pharmacology, 15, 1276551.

·      Nocerino, R. et al. (2023). Microbiota–gut–brain axis and ketogenic diet in epilepsy. Metabolic Brain Disease, 38(6), 1789–1805.

·      Konstanti, P. et al. (2023). Physiology of γ-aminobutyric acid production by Akkermansia muciniphila. Applied and Environmental Microbiology, 89(4), e01121‑23.

·      AKC Canine Health Foundation. (2025). The Gut Microbiome and Canine Epilepsy.